Je legt je telefoon op tafel, scherm naar beneden, geluid uit. Je raakt hem niet eens aan. Toch blijkt uit nieuw onderzoek dat dit alleen al genoeg is om een date minder leuk te maken. Niet omdat je iemand negeert om te appen, maar omdat de telefoon er simpelweg ligt.
Een onderzoek dat een gewoonte op zijn kop zet
Onderzoekers van de University of Connecticut en Columbia University publiceerden begin dit jaar een studie in het Journal of Social and Personal Relationships over wat zij "partner phubbing" noemen: het gevoel dat je partner je negeert ten gunste van een telefoon. Het opvallende: de effecten bleven ook bestaan bij stellen die zelf nauwelijks op hun telefoon keken tijdens het gesprek. De onderzoekers van UConn schrijven dat zelfs de constante aanwezigheid van een telefoon al genoeg is om iemand zich minder gezien te laten voelen.
Dat is iets anders dan het bekende beeld van iemand die tijdens een date aan het appen is. Hier gaat het om een scherm dat gewoon op tafel ligt, uit, zwart, stil. En toch verandert dat iets aan hoe een gesprek aanvoelt.
Wat een telefoon doet zonder dat je hem aanraakt
De verklaring zit in wat psychologen verdeelde aandacht noemen. Zodra een telefoon in je gezichtsveld ligt, houdt een deel van je brein rekening met de kans dat hij zo kan afgaan. Je bent niet bewust aan het wachten op een melding, maar je aandacht is wel verdeeld tussen het gesprek en de mogelijkheid dat er iets gebeurt. Dat kost mentale ruimte die anders naar je date zou gaan.
Uit experimenteel onderzoek naar dit effect komt een vergelijkbaar patroon naar voren: gesprekken die gevoerd werden met een telefoon zichtbaar op tafel, werden door de deelnemers zelf beoordeeld als minder close, minder bevredigend en met minder empathie, vergeleken met identieke gesprekken zonder telefoon in het zicht. De telefoon moest niet eens gebruikt worden om dat verschil te veroorzaken.
Dit raakt aan iets dat je misschien al kent van het belang van oogcontact tijdens een date: aandacht is zichtbaar voor de ander, ook als je zelf denkt dat je prima aan het opletten bent. Een half oog op een scherm, al is het uitgeschakeld, is net zo goed te merken als een half oog op de deur.
Phubbing in cijfers
De omvang van dit gedrag is groter dan je misschien denkt. Onderzoek laat zien dat ruim vier op de tien mensen hun telefoon gebruiken tijdens een date, en dat phubbing bij zeven van de tien stellen de relatietevredenheid meetbaar verlaagt. Bijna de helft van mensen met een partner geeft aan minstens één keer per dag gephubt te worden: weggekeken, onderbroken of simpelweg genegeerd voor een scherm.
Dat maakt het geen incident maar een patroon, en precies daarom is het de moeite waard om er bij een eerste of tweede date al bewust mee om te gaan. Wat je in de eerste ontmoetingen doet, zet de toon voor hoe vanzelfsprekend een telefoon later op tafel blijft liggen. Een gewoonte die je nu aanleert, neem je mee naar elke volgende date en, als het klikt, naar de relatie die daaruit ontstaat.
Opvallend is ook dat het effect twee kanten op werkt. Niet alleen degene die wordt gephubt voelt zich minder gewaardeerd, ook de persoon die steeds naar het scherm kijkt, rapporteert achteraf een minder bevredigend gesprek. Afleiding kost dus aan beide zijden van de tafel iets, ook al merk je dat als veroorzaker zelf vaak het minst.
Minder nabijheid, ook als je het niet doorhebt
Het lastige aan phubbing is dat de persoon die de telefoon neerlegt, zelf vaak niet het gevoel heeft iets verkeerd te doen. Je gebruikt hem niet, dus wat is het probleem? Maar de ander ervaart iets anders: een gesprekspartner die net niet volledig aanwezig is. Dat is een vergelijkbaar mechanisme als bij overthinking tijdens een date, waarbij je hoofd ergens anders is terwijl je lichaam gewoon aan tafel zit. De ander voelt het verschil tussen aandacht en aanwezigheid, ook zonder dat hij precies kan uitleggen waarom.
Voor kortere ontmoetingen weegt dit nog zwaarder. Bij een korte date van dertig minuten heb je simpelweg minder tijd om een goede indruk te maken, en dan is elke minuut met een half afgeleide blik een minuut die je niet meer terugkrijgt.
Dit is wat je morgen anders doet
Je hoeft je telefoon niet thuis te laten om dit op te lossen. Leg hem in je jaszak of tas in plaats van op tafel, zet hem op stil in plaats van op trilstand, en als je ergens op moet letten (een taxi, een oppas, werk), zeg dat dan gewoon hardop aan het begin van de date in plaats van steeds te checken of hij is afgegaan. Dat laatste kost een paar seconden en voorkomt dat je date de hele avond moet raden waarom je blik steeds afdwaalt.
Het makkelijkste signaal dat je ergens echt met je aandacht bent, is nog altijd dat er niets tussen jou en de ander in ligt. Geen scherm, aan of uit. Dat is geen grote romantische gebaar, het is gewoon ruimte maken voor het gesprek dat je toch al wilde hebben.